Głównym założeniem III Rzeszy po wkroczeniu Wermachtu na tereny Wielkopolski było osłabienie społeczeństwa polskiego przez eksterminację polskiej inteligencji, działaczy społecznych i kulturalnych, czołowych przedstawicieli narodu polskiego. Podstawowym narzędziem miały być wykazy – listy Polaków przeznaczonych do zlikwidowania przygotowane przez miejscowych Niemców, których znaczna liczba przed wojną zamieszkiwała region śremski.
Wysadzony most na Warcie w Śremie przez
wycofujące się polskie oddziały
W połowie października 1939 r. liczba zatrzymań i aresztowań Polaków się nasiliła. Miało to związek z wydanym przez władze niemieckie zarządzenia w sprawie „likwidacji polskiego elementu przywódczego” w którym wydano polecenie masowych egzekucji publicznych oraz określono liczbę ofiar.
Śremski rynek podczas okupacji
W Śremie mechanizm zagłady polskiej elity zaczął działać. Główne aresztowania rozpoczęły się w nocy z 18 na 19 października 1939 roku. Zatrzymanych osadzano w śremskim więzieniu.
List pożegnalny Antoniego Muślewskiego
Jednocześnie w mieście pojawiły się ogłoszenia, które pod odpowiedzialnością karną nakazywały mężczyznom od 16 roku życia stawienia na śremskim rynku w dniu 20 października o godz. 9:00. W tym czasie, w centrum śremskiego rynku, w miejscu zburzonego pomnika Powstańca Wielkopolskiego ekipy budowlane zaczęły budować kulochwyt z desek, kamieni i ziemi.
W piątek, 20 października 1939 roku w godzinach porannych pod silną eskortą przeprowadzono aresztowanych Polaków z więzienia do ratusza gdzie miał odbyć się sąd. W piwnicach ratusza dla osadzonych przygotowano prowizoryczny areszt. Niemieckie odziały otoczyły rynek, a lufy karabinów maszynowych skierowały w stronę widowni – mężczyzn, którzy pod przymusem zostali wezwani na rynek.
Na rozprawę do Śremu przybyło autokarem lotne komando, które stanowili sędziowie oraz trzydziestoosobowy pluton egzekucyjny. Wcześniej oddział rozstrzelał obywateli polskich w Środzie Wielkopolskiej i Kórniku
Po trwającej ponad godzinie sfingowanej rozprawie, 19 skazanych zostało wyprowadzonych przed ścianę śmierci. Jak zeznawali naoczni świadkowie egzekucji Stanisław Czorek powiedział: „Żegnajcie, idziemy na śmierć !”, a Marian Ernst: „niech żyje Polska !”.
W pierwszej kolejności wyrok wykonano na dziesięciu skazanych. Po pierwszym strzale plutonu egzekucyjnego, oprawcy dobili strzałem z pistoletu rannego Wojciecha Pawłowskiego. Następnie rozstrzelano pozostałych dziewięciu skazanych.
Po egzekucji ciała przewieziono drewnianym wozem na cmentarz przy kościele farnym, gdzie złożono w zbiorowej mogile.
Od lewej: Teresa Ernst (Stachowska) lat 1,5, Eugeniusz Ernst lat 6 Anna Ernst (Górna) przed mogiłą, w której spoczął ich ojcec Marian Ernst
Pomnik oraz tablica upamiętniająca ofiary 20 października 1939 roku
Zbiorowa mogiła w której spoczywają ofiary 20 października
oraz 8 listopada 1939 r.
Ofiary zamordowane
na rynku w Śremie
w dniu 20 października 1939 roku